ازدحام بنادر جهان به اوج جدید رسید

به گزارش نفت آرا، داده‌های شرکت تحلیل کشتیرانی Linerlytica نشان می‌دهد حجم ظرفیت کشتی‌های کانتینری گرفتار ازدحام در بنادر جهان به بیش از ۴.۳۱ میلیون TEU رسیده است؛ رقمی که از رکورد قبلی حدود ۴ میلیون TEU در اوج اختلالات زنجیره تأمین در سال ۲۰۲۲ بالاتر است.
با این حال، از نظر درصدی از کل ناوگان جهانی، وضعیت فعلی هنوز به شدت بحران سال ۲۰۲۲ نیست. ناوگان کانتینری جهان اکنون حدود ۳۴.۴ میلیون TEU ظرفیت دارد و ظرفیت گرفتار در ازدحام معادل حدود ۱۲.۶ درصد کل ناوگان است؛ در سال ۲۰۲۲ این نسبت حدود ۱۵.۷ درصد بود.
آسیا و اروپا در کانون بحران
یکی از عوامل اصلی افزایش ازدحام، تأخیر در بنادر شرق آسیا است. شرایط نامساعد جوی و طوفان‌ها در منطقه باعث اختلال در برنامه ورود و خروج کشتی‌ها شده و بخشی از ظرفیت ناوگان را عملاً از چرخه حمل خارج کرده است.
در اروپا نیز بنادر شمالی همچنان با مشکلات جدی مواجه هستند. بر اساس داده‌های Sea-Intelligence، تأخیر کشتی‌ها در مجموع حدود ۵ درصد ظرفیت حمل کانتینری عمیق‌دریا را از بازار عملیاتی خارج کرده که معادل حدود ۱.۷ میلیون TEU است.
کاهش قابلیت اطمینان برنامه‌های کشتیرانی
ازدحام بنادر مستقیماً بر قابلیت اطمینان برنامه خطوط کشتیرانی اثر گذاشته است. قابلیت اطمینان جهانی برنامه حرکت کشتی‌ها در محدوده ۶۰ تا ۶۵ درصد قرار دارد، در حالی که پیش از همه‌گیری کرونا این رقم حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد بود.
میانگین تأخیر کشتی‌هایی که از برنامه عقب افتاده‌اند نیز به حدود ۵ تا ۵.۵ روز رسیده است.
شرایط در مسیر شمال اروپا–ساحل شرقی آمریکا حتی وخیم‌تر است؛ در ماه ژوئیه تنها ۲۸ درصد سرویس‌ها طبق برنامه به مقصد رسیده‌اند.
ظرفیت اسمی ناوگان، اما ظرفیت واقعی کمتر
این وضعیت یک تناقض مهم در بازار کانتینری ایجاد کرده است. در حالی که خطوط کشتیرانی طی سال‌های اخیر تعداد زیادی کشتی جدید تحویل گرفته‌اند و ظرفیت اسمی ناوگان افزایش یافته، بخشی از این ظرفیت به دلیل انتظار در لنگرگاه‌ها، تأخیر در عملیات بندری و اختلالات زنجیره تأمین عملاً قابل استفاده نیست.
به عبارت دیگر، رشد ناوگان لزوماً به معنای افزایش ظرفیت مؤثر بازار نیست؛ زیرا تأخیرهای طولانی مدت می‌تواند همان ظرفیت جدید را نیز در بنادر گرفتار کند.
تأثیر بر نرخ‌های حمل
تداوم ازدحام موجب کاهش ظرفیت واقعی در دسترس خطوط شده و به افزایش نرخ‌های حمل کمک کرده است. Port Technology گزارش داده که اختلالات بندری باعث کمبود کشتی شده و فشار صعودی بر نرخ‌های حمل ایجاد کرده است؛ شاخص SCFI نیز در هفته گذشته افزایش یافته و در مقایسه با آغاز جنگ ایران، ۱۵۶ درصد بالاتر قرار گرفته است.
همزمان، افزایش تقاضا برای اجاره کشتی باعث تقویت بازار چارتر کانتینری شده و برخی خطوط برای تأمین تناژ مورد نیاز با محدودیت مواجه هستند.
بحران هرمز، فشار جدیدی بر بنادر وارد می‌کند
تحولات خاورمیانه نیز بر این وضعیت افزوده است. اختلال در تردد از تنگه هرمز و تغییر مسیر بخشی از تجارت دریایی، فشار بیشتری بر مسیرها و بنادر جایگزین وارد کرده است. در همین حال، افزایش تقاضا برای عبور از کانال پاناما نیز باعث طولانی‌تر شدن زمان انتظار شده است؛ در برخی موارد انتظار کشتی‌های کانتینری به حدود ۱۰ روز رسیده است.
از سوی دیگر، مقام‌های کانال پاناما اعلام کرده‌اند به دلیل کاهش بارندگی و فشار بر منابع آب، از ۳ سپتامبر ظرفیت عبور روزانه کاهش خواهد یافت و تعداد عبور کشتی‌های Neopanamax به ۹ فروند در روز و کشتی‌های Panamax به ۲۵ فروند در روز محدود می‌شود.
چشم‌انداز بازار
ادامه ازدحام بنادر در شرایطی که بازار کانتینری همزمان با تنش‌های ژئوپلیتیکی، اختلال در مسیرهای دریایی، شرایط نامساعد جوی و افزایش تقاضا برای ظرفیت جایگزین روبه‌روست، می‌تواند در کوتاه‌مدت مانع از کاهش محسوس نرخ‌های حمل شود.
در صورت ادامه اختلالات، خطوط کشتیرانی ممکن است همچنان با تأخیر در برنامه‌ها، افزایش هزینه عملیاتی، نیاز به کشتی‌های اضافی و کاهش بهره‌وری ناوگان مواجه باشند. در مقابل، اگر شرایط جوی و ازدحام در بنادر اصلی آسیا و اروپا بهبود یابد، بخشی از این ظرفیت به بازار بازخواهد گشت و می‌تواند فشار نزولی بر نرخ‌ها ایجاد کند.