اختلال گسترده صادرات نفت از تنگه هرمز، قدرت اوپکپلاس برای تنظیم بازار جهانی نفت را کاهش داده است. سهم این ائتلاف از تولید جهانی که پیش از جنگ بیش از ۴۸ درصد بود، در جولای به حدود ۴۰ درصد رسید و شش تصمیم متوالی برای افزایش تولید نیز به دلیل محدودیت صادرات اعضا اثر محسوسی بر بازار نداشت. در مقابل، چین از آغاز جنگ حدود ۴۰۰ میلیون بشکه کمتر از مدت مشابه سال قبل نفت خریداری کرده و کاهش تقاضای بزرگترین واردکننده نفت جهان به یکی از عوامل اصلی مهار قیمتها تبدیل شده است. این شرایط بخشی از قدرت تنظیم بازار را، دست کم بهطور موقت از سمت تولیدکنندگان به سمت بزرگترین خریدار نفت منتقل کرده است.
تغییر موازنه بازار نفت
بحران هرمز قدرت اوپکپلاس را کاهش داد؛ چین در مرکز تنظیم بازار نفت
رویترز در گزارشی تازه نوشته است بسته شدن بخش عمده ظرفیت عبور نفت از تنگه هرمز و آسیب به زیرساختهای انرژی چند کشور تولیدکننده، باعث شده مسئله اصلی بازار دیگر این نباشد که اعضای اوپکپلاس چه میزان مایل به تولید هستند؛ بلکه این باشد که چه میزان نفت را واقعاً میتوانند تولید و صادر کنند.
سهم اوپکپلاس به ۴۰ درصد رسید
بر اساس محاسبات رویترز با استفاده از دادههای آژانس بینالمللی انرژی، اعضای اوپکپلاس در جولای حدود ۴۰ درصد تولید نفت جهان را در اختیار داشتند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ این سهم بیش از ۴۸ درصد بود.البته تمام این کاهش ناشی از جنگ نیست. خروج امارات از اوپک در ماه مه بهتنهایی حدود ۴ تا ۵ واحد درصد از کاهش سهم این ائتلاف را توضیح میدهد. با این حال اختلال صادرات عربستان، عراق، کویت و دیگر تولیدکنندگان وابسته به هرمز نیز بخش مهمی از کاهش نفوذ عملی اوپکپلاس را رقم زده است. هفت عضو اصلی این ائتلاف، از جمله عربستان و روسیه، اکنون در مجموع حدود یکچهارم تولید نفت جهان را در اختیار دارند.
شرایط کنونی با اختلالهای قبلی بازار نفت تفاوت دارد. در جنگهای گذشته معمولاً کاهش تولید یک کشور با افزایش عرضه دیگر اعضای اوپک جبران میشد؛ اما این بار چند تولیدکننده بزرگ بهطور همزمان با محدودیت صادرات مواجه شدهاند و همین مسئله ظرفیت واکنش گروه را کاهش داده است.
شش افزایش تولید که روی کاغذ ماند
هسته اصلی اوپکپلاس از ماه مارس تاکنون شش بار افزایش تولید اعلام کرده است. با این حال رویترز میگوید بخش زیادی از این افزایشها به دلیل محدودیت عبور نفت از هرمز عملاً روی کاغذ باقی مانده و تصمیمهای اوپکپلاس اثر کمی بر قیمت نفت داشته است.تنها استثنای قابل توجه در جولای و همزمان با آتشبس کوتاه ایران و آمریکا بود؛ زمانی که احتمال بازگشایی هرمز افزایش یافت و بازار دوباره به تصمیم عرضه اوپکپلاس واکنش نشان داد.
این وضعیت با سال ۲۰۱۹ تفاوت زیادی دارد. در آن دوره، اعلام تصمیمهای اوپکپلاس درباره افزایش یا کاهش چندصد هزار بشکهای تولید میتوانست بهسرعت قیمت نفت را جابهجا کند. اکنون حتی اعلام افزایش تولید نیز تا زمانی که امکان فیزیکی صادرات وجود نداشته باشد، اهمیت محدودی برای معاملهگران دارد.
کاهش ۴۰۰ میلیون بشکهای خرید چین
در همین شرایط، رفتار چین از سمت تقاضا اهمیت بیشتری پیدا کرده است. چین از زمان آغاز جنگ تاکنون حدود ۴۰۰ میلیون بشکه کمتر از مدت مشابه سال گذشته نفت وارد کرده است. کاهش فعالیت پالایشگاهها، محدودیت صادرات فرآورده و توسعه حملونقل برقی از عوامل کاهش تقاضای نفت چین عنوان شده است.این کاهش خرید در شرایطی رخ داده که بازار با یکی از بزرگترین اختلالهای عرضه تاریخ خود مواجه است. اگر چین خرید نفت خود را در سطح سال گذشته حفظ میکرد، فشار بر عرضه و قیمت جهانی به مراتب بیشتر بود.
رفتار چین در سال قبل نیز اهمیت این کشور را نشان میدهد. طبق گزارش رویترز، افزایش خرید چین در سال ۲۰۲۵ ممکن است تا نیمی از رشد تقاضای جهانی نفت را به خود اختصاص داده باشد و از قیمتها حمایت کرده باشد. در سال جاری همین کشور با کاهش خرید، در جهت عکس عمل کرده و بخشی از اثر کمبود عرضه را خنثی کرده است.
چین «تنظیمکننده تقاضا» شده است؟
در بازار نفت اصطلاح swing producer معمولاً به تولیدکنندهای اطلاق میشود که با افزایش یا کاهش سریع عرضه میتواند بازار را متعادل کند؛ نقشی که طی دهههای گذشته عمدتاً عربستان و سپس اوپکپلاس ایفا کردهاند.اما تحلیلگران مورد استناد رویترز اکنون چین را «مرکز تنظیم تقاضا» میدانند؛ به این معنا که تغییر چند میلیون بشکهای در خرید بزرگترین واردکننده نفت جهان میتواند بخش قابل توجهی از تغییر عرضه را جذب یا تشدید کند.
البته این تحول به معنای پایان قدرت اوپکپلاس یا جایگزینی دائمی چین نیست. بخش مهمی از کاهش نفوذ فعلی ائتلاف نفتی نتیجه شرایط استثنایی جنگ، محدودیت هرمز و خروج امارات از اوپک است و با بازگشت صادرات منطقه، توان اوپکپلاس برای تنظیم عرضه نیز میتواند افزایش یابد.
با این حال بحران کنونی یک تغییر مهم را برجسته کرده است: در بازاری که امکان تنظیم سریع عرضه محدود شده، رفتار بزرگترین مصرفکنندگان میتواند به اندازه تصمیم تولیدکنندگان بر قیمت اثرگذار باشد. در سال ۲۰۲۶، کاهش خرید چین نمونه روشن این جابهجایی موقت قدرت در بازار جهانی نفت بوده است.
https://naftara.ir/vdcdzs0f.yt05s6a22y.html
